خانه / نشریات / نماز در منظر شعر پارسی

نماز در منظر شعر پارسی

شعر پارسی در دامن کیش محمدی (ص)  زاده شده است و بسان دو همزاد، بیش از یک هزاره را، دست در آغوش هم، همزیستی سپری نموده اند. این همزیستی، بر نوعی تعاطی دوجانبه بنیان داشته است: از سویی شاعران در مضامین، وامدار دین بوده اند، از دیگر سو، دینداران شعر را به مثابه برنده ترین ابزار برای تبیین اصول و اشاعه ی تعالیم دینی استخدام کرده اند.

هم از این روست که: ادیبان _علی العموم_دینداران عمیقی نیز هستند و شعر و ادب در عرف ما جزیی از علوم دینی بشمار است و ادبیات فارسی _به ویژه شعر _ ما از غنی ترین ذخائر عرفانی جامعه بشری است.

از آنجا که در منظر دین "نماز" _پس از " ولایت" _از موقفی ویژه برخوردار است، در "شعر ملتزم"  نیز جایگاهی درخور یافته است و سخن سرایان به فراخور حال بدین فریضه ارجمند پرداخته اند.

واژه ی نماز به معنی: خدمت، بندگی، اطاعت، فرمانبرداری، سرفرود آوردن برای تعظیم، تکریم و کرنش، سجده، نیاز، پرستش، صلوه ( مناسک مخصوصه) استعمال می شود.

در شعر نیز "واژه ی نماز و ترکیبات آن " در معانی فوق به کار رفته است که درزیر از باب مثال به برخی موارد اشاره می کنیم:

_"نماز"  به معنی: "نیاز" ، چنانکه فردوسی گفته است:

چنین گفت امروز شاه از "نماز"                             همانا نیاید به کاری فراز

_"در نماز آمدن " به معنی: سجده کردن، سرفرود آوردن و کرنش:

چو نزدیک رستم فراز آمدند                                به پیشش همه "در نماز آمدند"                                                       "فردوسی"

ندانم ابروی شوخت، چگونه محرابی است؟                 که گر ببیند زندیق " درنماز آید"                                               "سعدی"

_"نماز آوردن" به معنی اظهار بندگی و اطاعت کردن:

اگر قبول کنی، سر نهیم در قدمت                      چو بت پرست که در پیش بت "نماز آرد"                                            "سعدی"

دوش ناگاه رسیدم به در حجره ی او                      چو مرا دید، بخمید و "بیاورد نماز"                                                   "فرخی"

_"نماز بردن" : پرستیدن، اظهار عجز نمودن و به خاک افتادن و فرمان بردن، نماز خواند:

رخش چو لعل شد زان گوهر پاک                    "نمازش برد " و رخ مالید بر خاک                                                       "نظامی"

"نمازت برد" چون بشویی از او دست                       وز او زار گردی چو "بردی نمازش"                                      "ناصر خسرو"

چون چرخ در رکوع و چو مهتاب در سجود               "بردم نماز" آن که مرا زیر بار کرد                                              "خاقانی"

شعرای پارسی گو با استفاده از واژه ی "نماز" و بهره جویی از صنایعی چون "استعاره" ، "کنایه" ، " تشبیه" ، "ایهام" و … تصویرهای بدیع و دلاویزی پدید آورده اند:

خاقانی فرموده است:

زو دید آن "نماز" که "قائم" بود الف                                        "راکع " بماند دال و "تشهد" نمود لام

شکرشکن شیراز سعدی می فرماید:

پیش "نماز" بگذرد سر و روان و گویدم:                                      قبله ی اهل دل منم، سهو "نماز می کنی"

حافظ شیرازی نیز فرموده است:

آن دم که به یک خنده دهم جان چو صراحی                                  مستان تو خواهم که "گزارند  نمازم"

به دلالت آیه سوره بقره به سبب پیدایی "خط سپید" در افق، شب منقضی شده و روز فرا می رسد، پس از این وقت، نماز شب را باید قضا کرد، و "نماز قضا" لطف و دلنشینی "نماز ادا " را ندارد.

"خلوت " با معشوق نیز با طلوع فجر و آغاز صبح ناتمام می ماند، انس در روز نیز لطف شب هنگام را ندارد.

"خط" شد پدید و طاعت ما ناتمام ماند                                          لطفی نیاز ما چو "نماز قضا" نداشت                           "دانش"

اللهم وفقنا لما تحب و ترضی و اجعلنا من مقیمی الصلوه

درباره امیدرضا واشقانی فراهانی

امیدرضا واشقانی فراهانی

همچنین ببینید

احکام عزاداری

مراسم عزاداری سالار شهیدان حضرت سیدالشهدا امام حسین(ع) در کشور ما دارای جنبه ها و …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *