Blog

مرداد ۱۷, ۱۳۹۰

نماز در منظر شعر پارسی

شعر پارسی در دامن کیش محمدی (ص)  زاده شده است و بسان دو همزاد، بیش از یک هزاره را، دست در آغوش هم، همزیستی سپری نموده اند. این همزیستی، بر نوعی تعاطی دوجانبه بنیان داشته است: از سویی شاعران در مضامین، وامدار دین بوده اند، از دیگر سو، دینداران شعر را به مثابه برنده ترین ابزار برای تبیین اصول و اشاعه ی تعالیم دینی استخدام کرده اند.

هم از این روست که: ادیبان _علی العموم_دینداران عمیقی نیز هستند و شعر و ادب در عرف ما جزیی از علوم دینی بشمار است و ادبیات فارسی _به ویژه شعر _ ما از غنی ترین ذخائر عرفانی جامعه بشری است.

از آنجا که در منظر دین "نماز" _پس از " ولایت" _از موقفی ویژه برخوردار است، در "شعر ملتزم"  نیز جایگاهی درخور یافته است و سخن سرایان به فراخور حال بدین فریضه ارجمند پرداخته اند.

واژه ی نماز به معنی: خدمت، بندگی، اطاعت، فرمانبرداری، سرفرود آوردن برای تعظیم، تکریم و کرنش، سجده، نیاز، پرستش، صلوه ( مناسک مخصوصه) استعمال می شود.

در شعر نیز "واژه ی نماز و ترکیبات آن " در معانی فوق به کار رفته است که درزیر از باب مثال به برخی موارد اشاره می کنیم:

_"نماز"  به معنی: "نیاز" ، چنانکه فردوسی گفته است:

چنین گفت امروز شاه از "نماز"                             همانا نیاید به کاری فراز

_"در نماز آمدن " به معنی: سجده کردن، سرفرود آوردن و کرنش:

چو نزدیک رستم فراز آمدند                                به پیشش همه "در نماز آمدند"                                                       "فردوسی"

ندانم ابروی شوخت، چگونه محرابی است؟                 که گر ببیند زندیق " درنماز آید"                                               "سعدی"

_"نماز آوردن" به معنی اظهار بندگی و اطاعت کردن:

اگر قبول کنی، سر نهیم در قدمت                      چو بت پرست که در پیش بت "نماز آرد"                                            "سعدی"

دوش ناگاه رسیدم به در حجره ی او                      چو مرا دید، بخمید و "بیاورد نماز"                                                   "فرخی"

_"نماز بردن" : پرستیدن، اظهار عجز نمودن و به خاک افتادن و فرمان بردن، نماز خواند:

رخش چو لعل شد زان گوهر پاک                    "نمازش برد " و رخ مالید بر خاک                                                       "نظامی"

"نمازت برد" چون بشویی از او دست                       وز او زار گردی چو "بردی نمازش"                                      "ناصر خسرو"

چون چرخ در رکوع و چو مهتاب در سجود               "بردم نماز" آن که مرا زیر بار کرد                                              "خاقانی"

شعرای پارسی گو با استفاده از واژه ی "نماز" و بهره جویی از صنایعی چون "استعاره" ، "کنایه" ، " تشبیه" ، "ایهام" و … تصویرهای بدیع و دلاویزی پدید آورده اند:

خاقانی فرموده است:

زو دید آن "نماز" که "قائم" بود الف                                        "راکع " بماند دال و "تشهد" نمود لام

شکرشکن شیراز سعدی می فرماید:

پیش "نماز" بگذرد سر و روان و گویدم:                                      قبله ی اهل دل منم، سهو "نماز می کنی"

حافظ شیرازی نیز فرموده است:

آن دم که به یک خنده دهم جان چو صراحی                                  مستان تو خواهم که "گزارند  نمازم"

به دلالت آیه سوره بقره به سبب پیدایی "خط سپید" در افق، شب منقضی شده و روز فرا می رسد، پس از این وقت، نماز شب را باید قضا کرد، و "نماز قضا" لطف و دلنشینی "نماز ادا " را ندارد.

"خلوت " با معشوق نیز با طلوع فجر و آغاز صبح ناتمام می ماند، انس در روز نیز لطف شب هنگام را ندارد.

"خط" شد پدید و طاعت ما ناتمام ماند                                          لطفی نیاز ما چو "نماز قضا" نداشت                           "دانش"

اللهم وفقنا لما تحب و ترضی و اجعلنا من مقیمی الصلوه

نشریات , , , , , , , , , , , , , ,
امیدرضا واشقانی فراهانی
About امیدرضا واشقانی فراهانی

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Text Widget
Aliquam erat volutpat. Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Integer sit amet lacinia turpis. Nunc euismod lacus sit amet purus euismod placerat? Integer gravida imperdiet tincidunt. Vivamus convallis dolor ultricies tellus consequat, in tempor tortor facilisis! Etiam et enim magna.
رفتن به نوارابزار