خانه / فرهنگ و مذهب / محورهای تجلی مضامین اعتقادی در حوزه فروع دین در شعر شهریار

محورهای تجلی مضامین اعتقادی در حوزه فروع دین در شعر شهریار

یکی از بخش های تعلیمات اسلامی بخش احکام است. احکام یعنی مسائل مربوط به کار و عمل که چه کارهایی و چگونه باید انجام شود مثل نماز و حج و … است و علمی که متصدی آن باشد علم فقه است.

در واقع اشاره است به فروع دین که در علم فقه چگونگی انجام تکالیف از سوی مراجعی که به درجه اجتهاد رسیده اند، بیان می شود چرا که انسان برای ادای آن ها نیازمند تقلید از این مراجع عظام و تقلید است.

شهریار نیز در اشعار خود دسته ای از فروع دین یاد نموده و بر ادای آنها تکیه داشته است که نماز من جمله آن هاست. شهریار سروده زیبایی را به عنوان مقدمه در فروع دین آورده است که بیان می کنیم:

صحابه بود و سخن از اصول دین و فروع                   کز این دو سلسله هر حلقه عروه الوثقی است

سوال کرد نبی: (ای عروه الوثقی)                             کدام حلقه از این دستگیره ها اقواست

یکی نماز و یکی روزه و آن دگر حج گفت               بدان کشید که شک آمد و یقین برخاست

رسول گفت تولاست، (دوستی با دوست)                  که تا زدست نرفته است کاخ دین برپاست

هرآن حزینه ایمان کز این گهر خالی است                  عمارتی است که پایه برآب وسربه هواست

برو که دشمن دین تا به خود گرفتی دوست                نماز و روزه و حج تو ریشخند خداست                  (کلیات ج ۲ ص ۱۰۲۷ )

یکی از فروع دین اسلام، که از واجبات می باشد، نماز است. هدف آفرینش هستی و جن و انس، عبادت خداوند است. سوره ذاریات آیه ۵۶ اشاره به این موضوع دارد :" و ما خلقت الجن…"

"جن و انس را نیافریدیم جز برای آنکه مرا بپرستند."

آنچه که موجب می شود انسان فطرتا به پرستش خداوند مبادرت ورزد خضوع در برابر عظمت خدا، وابستگی اش به او و شکرگذاری به نعماتی است که از سوی خداوند متعال ارزانی شده تا موجب عبادت و تعظیم باشد.

"عبادت می بایستی آگاهانه، عاشقانه، خالصانه، خاشعانه و مخفیانه باشد و بایستی همواره دقت داشت تا اینکه اسیر شیطان نشود چرا که این دشمن قسم خورده انسان همواره در کمین است که عبادت های او را بی نتیجه سازد لذا عبادت ممکن است دچار آفاتی چون ریا، عجب و گناه گردد."

نمازگزار در مکتب نماز می آموزد "هو الاول و الآخر" (سوره حدید آیه ۳)

"اوست اول و آخر که با تامل در شروع اذان و اقامه به تکبیر و ختم آن دو به تهلیل کفایت می کند که تعلیم و تربیت اسلام را نشان می دهد و چون اول تکبیر "الله" و آخر تهلیل هم "الله" است پس می آموزیم که او اول و آخر است"

"نماز گزار سوره حمد را به قصد قرائت کلام خدا بخواند، در این سوره معرفت مبدا، معاد و اسماء خداوند متعال، عهد خدا با انسان و عهد انسان با خدا تشریح می شود"

اما قرآن در خصوص وجوب نماز نیز می فرماید: فاذا قضیتم الصلاه فاذکرو

"چون نماز را به جای آورید خدا را در (همه حال) ایستاده و نشسته و بر پهلو آرمیده یاد کنید پس چون آسوده خاطر شدید نماز را (به طور کامل) به پا دارید زیرا نماز بر مومنان در اوقات معین مقرر شده است"

شهریار نیز در دیوان اشعار خود به بحث نماز پرداخته است اما زاویه دید او را می توان به دوگونه ترسیم کرد:

  1. نگاه به نماز جماعت:

در این نگاه یعنی، نماز جماعت، این نماز علاوه بر ثواب معنوی فواید اجتماعی نیز دارد.

"شهریار، نماز جمعه را دشمن شکن می داند و هر تکبیر آن را خار و خنجری بر حلق مستکبران"

نماز جمعه دشمن شکن را                                به پا دارید در اقطار کشور

به هر تکبیر آن، مستکبران را                           خلد در حلق و حنجر، خار و خنجر

می توان گفت که شهریار شاید از جمله معدود شاعرانی باشد که به نماز جماعت در شعر خود اشاره دارد البته در دلیل این امر بایستی شرایط زمانی انقلاب اسلامی را نیز لحاظ کرد.

  1. نگاه به نماز فرادا

شهریار نمازی را مقبول درگاه خداوند می داند که دتر آن صرفا به قرائت آیات و جملاتی که در نماز ذکر می شود اکتفا نشود بلکه به معانی نماز نیز توجه شود و حضور قلب در آن وجود داشته باشد

با این زبان که:

در نماز گر ز معنی آگهی                                از عمل ، داری گزارش می دهی

گر عمل با وی مطابق نیستت                            وای بر تو پس گزارشت چیستت

با سر به اجانب رفتنت                                      چیست این "ایاک نعبد " گفتنت

(کلیات ، ج ۱ ص ۳۹)

و در این صورت است که می شود ادعا کرد تو عملا نماز را به جای می آوری.

شهریار تاکید می کند که ذکر و یاد خدا وعده بهشت است و نزدیکی به شیطان ننگ ابدی است لذا دوری جستن از آن را تاکید می کند:

به شیطان میامیز و درنگ او                                   که ننگینی جاودان می دهد

خدا را به جان بندگی کن که او                              جهان گرستاند جان می دهد                                 (دیوان ج ۳ ص ۴۶۶)

درباره امیدرضا واشقانی فراهانی

امیدرضا واشقانی فراهانی

همچنین ببینید

زبان رمز خدا

بازخوانی متفاوت آیاتی که بارها خوانده ایم (۲) بسم الله الرحمن الرحیم به نام خداوند …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *